ALACAHAN DERLEME SÖZLÜK Hazırlayanlar; 1. Zülküf SARITEPE 2. Okan DALKÜREK 3. Önder K. SARITEPE Değerli ziyaretçilerimiz hazırladığımız bu sözlükte mutlaka birçok eksik var. Bu eksikliklerin en asgariye indirilmesi için lütfen eksik gördüğünüz sözcükleri bize ulaştırın, katkıda bulunanlar kısmında adınızı yazarak yayınlayalım... A Abrul: Kışın en soğuk olduğu dönem, kış yarısı Afallamak: Şaşkına dönmek Alikopter: Helikopter Ayam: Yöresel meteroloji terimi Afara: Bir elek türü Anası ari: Uzun değneklerle oynanan bir oyun Anırmak: Eşeğin uzuzn uzun bağırmasına verilen ad. Anamah:1. anlamak 2. eşek vb. hayvanların kül ve toprakta yaptıkları yuvarlanma işlemi Ağıl: 1.Yayla 2. Küçük baş hayvan barınağı Armun: Damın köşesi Arendez: Yavaş Arazul: Sokakta boş boş gezen, avare Asbap: Giysiler Ayeriği:Dağ eriği Aygun: Ay çiçeği Aralık:iki ev arasındaki boşluk B Baa: Ağa soyundan olan, bey ( Mahmut Baa) Baca ganlı: tam olgunlaşmamış Baartlah: Bıldırcın Basambah: Basamak Bocu: Seyip, bakımsız köpek. Boor: Vucudun karın bölgesinin yanları Bor: Uzun süre işlenmediğinden mera haline gelmiş tarla Boduç: tahta su kabı Boon: Bugün Basma: Büyük baş hayvanların dışkısının tezek haline getirilmesi Bıldır: Geçen yıl Bibi : Babanın kız kardeşi, hala C Carı: Acele et, hızlı ol Cavurtu: Aşırı gürültü Cec: tahıl yığını Cerge: Ot, keven, diken gibi bitkileri taşımak için traktörün römörküne veya eşeğin sırtına yapılan tahta düzenek. Cenderme:Jandarma Cendeleşmek: Culuh:Hindi Cibelmek: Şimarmak Cilat: Jilet Cücük: Civ civ Cor: Laflamak, sohbet etmek (gel iki cor edelim Ç Çal: Susuz kıraç arazi Çool: Çalı dikeni Çökelik: Bir çeşit peynir Çömçe: Mutfak gereci, kepçe Çaşıt: Fazla gezenler için kullanılır ( olumsuz anlamda) Çalık: Bir bitki türü Çidem: Bir bitki Çilingir: Bir kalbur türü Çimmek: Yıkanmak, banyo yapmak Çüveltmeç: Tahtarevalli D Dam: Binanın üzeri Dana: Buzağı Davar: Küçük baş hayvan sürüsü Daylah: Eşek yavrusu Dedini ettiren: Düğün muhtarının düğünde eline alıp düğünü idare ettiği yaş çubuğa Alacahan'da verilen isim. Dırmıh: Tırmık, Dıvrah: Atik, hızlı,çevik Diğitmek: Söndürmek Didişmek: Tartışmak Düün:Düğün Düün mıhdarı: Düğün Muhtarı E Elek: Eleme gereci Ellaani:Küçük leğen Ellahamki: Herhalde, sanırım, Allah bilir Erişte: Alacahanda yapılan yöresel makarna. Erinmek: Bir işi yapmaya üşenmek, gözünde büyütmek. Eşkere: açıktan Essah: Gerçek, doğru Ekseriyet : Çoğunluk Eksiyetek: Kadınlar için kullanılır Eccik: Azıcık Emicek: Baharlarda çayırlarda toplanan bir köklü bitki türü F Feyil:Düşünce Ferik: Henüz yumurtlama olgunluğuna erişmemiş tavuk Firik: Buğday ve nohut gibi bitkilerin olgunlaşma vaktinde pişirilmesi sureti ile yapılan bir nevi kavurga Fistan: Tek parçalık kadın giysisi Fiğ: Bir baklagil türü G Gafla: Kalfa Gala: 1.Alacahan'da ünlü bir tarihi çeşme,2. Ören yeri Galah: 1.Tezek yığınlarının her biri 2. Tandırın havalandırma yeri Galleş: Arkadan vurma, kalleşlik yapma Gambır: Beli bükük Ganı gaçık: Ilık Garaaş: Esmer Garıh: Bostanın bölümlerinden her biri Garmak: Karıştırmak, katmak Gasefetlenmek: Gaygana: tereyağında yumurta Gatmer: Katmer, Gada:Kötü hal,bela Gever: Su yönü, Gış:Kış Gılav: Tırpanın ağzını keskinleme işi. Gınamah: Kınamak Gıvırmah: Kıvırmak, bir işi yapmaya söz verip sonradan dönmek, Gıyah: Torpil geçmek, kayırmak Gıpta: Özenerek bakma, takdire şayan Goo: Bayanları seslemek için kullanılır Gobelek: Mantar Gosguç: Toprak altında yetişen bir yumru bitki Goşam: Bir avuç Gorenge:Korunga Goze:Kaynak Gozünün hülu: Goyah: Vadi Guşgana: Tencere Gubaşmah: İmece Gulunç: Sırt Gurk: Kuluçkaya yatmış tavuk Gurbaa: Kurbağa Guruluk: Tezek kırıntıları, Tezek tozu!!!! Gurneş: Koyunların yazın güneşten saklanmak için başlarını birbirinin vucudunun altına sokması sonucu oluşan koyun yığınına verilen isim. Guva: Damat Guymah: Kuru ekmek parçaları ve tereyağı ile yapılan bir yemek Guz:Son bahar Gulaasma: Fazla önemsememek durumu Guluç: Sırt Gunnamak: Doğurmak ( kedi köpek vb.) Guzlamak: Doğurmak ( Koyun, inek vb.) Güvelek: Özellikle danaların bir çeşit arının ısırması sonucu acı ile dört bir tarafa kaçmasına güvelek tuttu denir. Gilar: Kiler Gıyap: Bir kişi olmadan arkasından konuşmak Gever: Su yolu Geverlemek: Suya yol vermek Gı:Kız(hitap şekli) H Hablaşmak: Sütü paylaşmak Halik: Duvar örerken taş aralarına konan küçük taş parçaları Haraba:Üst üste birkaç yıl işlenmeyen tarla Habe:Heybe Hangem: Karışıklık durunu Hasis: Fitneci, Haside:Nişe ile yapılan Havra: Bol karışımlı hayvan yemi. Hayat: Bahçe duvarı Hayma: Ot yığını Hazetmek: Sevmek Halbur: Kalbur Hakgat: Gerçek Henek: Kalabalık Hevşe: Küçük baş hayvanların yazın barındığı üzeri açık, etrafı çevrili yer Herk: Nadas Horata: Laf, dedikodu Horuz: Horoz Hoyf: korku Hormek: Büyük baş hayvanların bağırmasına denir Höllük: Çocukların altını bğlamak için kullanılan toprak türü Höllük daş: Taşların üst üste yığılması ve üsttekinin düşürülmesine dayalı bir yöresel oyun. Hıldir-hıcik: Ufak-defek şey Hurç: Büyük heybe Humsi:Çift cinsiyetli hayvan. Sözlüğün hazırlanmasına katkıda bulunanlar... 1. Şeyma SARITEPE 2. Taha ASLANPINAR 3. Hakan DALKÜREK

I Irbıh: İbrik Işgın: Kökünden kenger sakızı yapılan, gövdesi dikenlerden arındırılmak sureti ile yenilen bir bitki. İ İğeşmek: İlistir: Kevgir İt:Köpek İledaal mi?: Öyle değil mi? İşmar: İşaret İzi basa: Hemen, acele olarak K Kant: Sıcak su ve şeker karışımı Kavurga: Buğday ve nohutun kavrulması, bir çerez türü Kerme: Koyun dışkısının kurutulmuş hali Kekiç: Çekiç Kemk: Halı ve kilim dokumak için kurulan düzenek Kenger: Işkın bitkisinin kökü, bu bitkinin kökünden elde edilen sakıza da kenger sakızı adı verilir Kerpiç: Topraktan yapılan bir çeşit tuğla. Kişik: Bir görevi sırası ile yapma, vardiye (davar kişiği) Keven: Kışın sobayı tutuşturmak için kullanılan köklü ve sık dikenli bir bitki Kevahır: Bir diken çeşidi Kuğle: Tandırın havalandırma yeri Kuflet: Aile mevcudu Kulteli: Aşırı dolu, fazlaca doldurulmuş Kuzu-oğlak: Ekşi bir bitki türü Kurün: Hayvanlara su ve yem verilen genellikle ağaçtan yapılan düzenek Kumacık: Davar sineği Kuşne: Bir fiğ çeşidi Kürmüt: Herhangi bir şeyi sıyırmak veya evin damından yağan karı aşağıya atmak için kullanılan tahta düzenek Kil: Su geçirmeyen bir toprak, sabun olarakta kullanılır. Kirkit: Halı ve kilim dokumada kullanılan alet Kıvı: Küçükbaş hayvan pisliği Köslü: Köstebek Kocek: Kapı menteşesi Kormen: Sarımsağa benzer bir kokusu olan baharın çayırlarda yetişen bir bitki. Kopümek: Yorganın yünlerinin bir tarafa toplanmasını engellemek için yapılan dikim işi Koz: Ateş, köz Karamık: Bir böğürtlen türü Kombe: Büyük çörek Konez: Küçük köpekler için kullanılır Kuşne:Hayvan yemi olarak kullanılan bir tür baklagil. L Lagayıt: Umursamaz Lantara çalmak: Boş konuşmak Laviyet etmek: Alaya almak Lor: 1. Peynir suyu 2.Peynir suyundan yapılan bir çökelek türü Loo: Küçük silindir, Damdaki toprakları sıkıştırmak için veya ahbunu berkitmek için kullanılır. M Mahat: Oturma odalarına yapılan ve altına kışlık meyvelerin konması için boşluk bırakılan üzerine oturulan yapı, eski usul çekyat. Mahna: Bahane Maraz: Dert, hastalık Maraba: İşçi Maarsem: Meğerse Madmalah:Madımak Malama: Samanla karışık tahıl yığını. Maşaggat: Güçlük, zor Mazarat: Şer, şimarık, ayak bağı olan Meses: Hayvanları sürmeye yarayan, ucunda sivri demir olan sopa Meşveret: Danışma Meram: dert, düşünce !!! Merfet: Hüner Merkep:Eşek Meyil: İstekli oluş, gönüllü Mıh: Çivi Mırıl: Göllerde veya derelerde oluşmuş olan ince toprak yığınları Minaket: Resmi nikah Mileves: Haylaz , uyuşuk, tembel Motor: Traktör Musur: Hayvanların kışın yemlendiği yer Mumbar: Hayvanların bağırsaklarının temizlenerek içine bulgurla karışık iç konularak yapılan yemek. Mugallit: Çok şakacı, espirili kişi için kullanılır N Navruz: Nevruz bitkisi, Baharın habercisi olarak bilinir Narpız: Özellikle yoğurtlu yeneklerin üzerine baharat olarakta atılan tereye benzer bir bitki. Nedem: ne yapayım? O O faadaca: O vakte kadar Orak: Tarım aleti Ohla: Oklava Ö Öteberi: Gerekli eşyalar Öküz: Hadım edilmiş tosun Öksemek: Özlemek Örtme: Evin girişine yapılan kapalı bir bölme P Paa: Eski binaların kalıntıları (Örn; Hamparın paa) Palan: Eğer Parhaç: Bakraç Payanda: Destek Pece: Pencere, havalandırma deliği Pejmurde: Düzgün giyinmeyenler için kullanılır Peldir peldir: Şaşkın şaşkın Puar: Pınar, çeşme Pinlik: Tavukların kaldığı kümes Pürpürüm. Semiz otu Papır: Asfalt, Yol Peşkir: Havlu Portma: Şaşırtma, ters yöne yanıltma S Salıkçı: Erkek evinin düğün habercisi Sarat: Eleme işinde kullanılan geniş delikli elek Savuşturmah: Yollamak, yolcu etmek Somya: Söbelemeç: Evelik, yonca,madımak,pancar,peynir ve çökelik gibi malzemeler kullanıarak yapılan Alacahan'a özgü gözleme çeşidi Sırça parman azı: Sığır: Büyük baş hayvan sürüsü Sifli: İçten pazarlıklı uyanık kimse Sufat: Yüz, çehre, suret Sormuk: Çayırlarda büyüyen ve sorulan bir bitki çeşidi. Süve: Kapı çerçevesi Sürsülük: Bir alıç türü Süyüm: Bir uzunluk ölçüsü Sordallı:eşek Ş Şeddat: Şer Şafat; Surat T Takeş: Ters Tahdik: Bel fıtığı hastalığına iyi gelen bir pancar türü. Tandır: Yufka ekmek yapmaya yarayan yöresel fırın Tantana: Laf kalabalığı yapma Tapır: Ot, yonca veya buğday gibi bitkilerin tırpan veya herhangi bir aletle biçilmesi sonucu oluşan bitki yığıntılarının her biri. Tar: Tavukların yumurtlaması için yapılan yer Teleme:Peynir yapmak için mayalanmış süt Temek: Sap, saman gibi hayvan gıdalarını samanlığa atmak için ayrılmış özel pencere Tevek: Salatalık pürü Ters: Ahbun, Hayvan gübresi Teşt: Leğen Tezek: Yakacak olarak kullanıma hazırlanan hayvan dışkısı Tentene:El işi Tırpan: Ot ve benzeri bitkileri kesmeye yarayan kalet. Tokezlemek: Aksamak Tu-şo-be: Yöresel bir oyun türü. U Uğrun: Habersiz, gizli Usul:Yavaş Uşak- devşek: Çoluk-çocuk Uşgur: Uçkur Ü Üfelemek: Ovalamak Ürmek: Havlamak, köpeklerin bağırması V Varangelen: Kilim veya halı dokurken ileri-geri hareket ettirilen tahta Y Yal: Hayvan yemi Yalaz: Tek başına, yalnız. Yalah: Suyun aktığı yer Yalaha: yağcı Yalama: Yağlı ekmek Yalıca: Yanda görülen resimdeki bitki. Yamalamak: Yırtılan elbisenin başka bir parça ile dikilmesi ile yırtığın kapatılmasına denir. Yaşar: Henüz doğurmamış büyük baş hayvan Yalbırdah: Yalın ayak, ayakkabısız Yemlik:bir bitki türü Yoz: Koyun sürüsü Yörep: Yokuş Yuha : yufka Yuhüstüsü: Yunnak: Kuzu yıkamak Yük: Yatak yığını Yüklük: Yatak yığılan yer Yüzün guylu: Z Zaar: Köpek Zaharki: Herhalde Zahra: Zahire Zınnama:Oun bozma Zırza: Kapı kilidi Zırlamah: eşeğin bağırması, (çok yüksek sesle konuşan veya bağıran insanlar içinde "hala zırlıyor" gibi kullanımları da vardır.) Zırzalamak: Kapıyı kilitlemek Zopalamak: Dövmek, dayak atmak